دنیای سوفی به نروژی (Sofies verden)، یک رمان فلسفی اثر یوستین گردر نویسنده نروژی است که چاپ اوّل آن در سال ۱۹۹۱ میلادی در نروژ منتشر شد. این اثر داستانی است که تاریخ فلسفه را به زبان ساده برای نوجوانان تشریح می‌کند. این کتاب تاکنون به ۵۹ زبان برگردانده شده و علاوه بر نوجوانان، توجه بزرگ‌سالان را هم به‌خود جلب کرده‌است. از روی کتاب دنیای سوفی فیلم و بازی رایانه‌ای به همین نام ساخته شده‌است

این کتاب را نخستین بار حسن کامشاد به فارسی ترجمه و نشر نیلوفر منتشر کرده‌است. چهار ترجمهٔ دیگر از این کتاب و نسخه‌ای با خط بریل برای نابینایان و نسخه‌ای صوتی از آن نیز منتشر شده‌است.

 

  • سال گذشته نشست نقد و بررسی کتاب دنیای سوفی به همت کانون چراغ مطالعه جهاد دانشگاهی و با حضور آقای دکتر حکاک عضو هیات علمی گروه فلسفه دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره) برگزار شد و امروز به بهانه سالروز تولد نویسنده کتاب، یوستین گوردر، مروری بر این نشست داریم.

 

  • در این نشست، ابتدا یکی از دانشجویان کتاب و نویسنده آن را معرفی و گزارشی از درونمایه آن بیان کرد و در ادامه آقای دکتر حکاک به نقد کتاب پرداختند.  ایشان با بیان این نکته که در نقد باید بی‌رحم بود و فقط تابع دلیل، عمومی کردن فلسفه را اشکال عمده این کتاب دانسته و گفتند : نفود این داستان و جاذبه آن و انتشار آن به زبان‌های مختلف در سطح دنیا ناشی از نگاه عمومی به این اثر است.

 

  • ایشان میان فلسفه در معنای عام آن که صحبت از مسائل اساسی بشری است، با فلسفه در معنای خاص که در بر گیرنده آراء فیلسوفان و مکاتب فلسفی است، تفکیک قائل شدند و گفتند: اگر یک تفکر فلسفی در معنای عام آن در قالب داستان بیان شود خوب است اما تعلیم فلسفه رسمی و دانشگاهی در قالب داستان معنا ندارد.

این استاد فلسفه در ادامه افزودند حتی اگر هدف نویسنده علاقه‌مند کردن مخاطب به فلسفه بوده و نه تعلیم فلسفه، این هدف را هم محقق نمی‌کند زیرا اگر مخاطب اهل فلسفه باشد، آن را به زبان علمی می‌خواند و نیازی به داستان و فضاسازی ندارد؛ و اگر مخاطب عام باشد و درد دانایی و استعداد فلسفی نداشته‌باشد، این کتاب چیزی به او نمی‌افزاید و می‌تواند ارزش تبلیغاتی داشته باشد.

ایشان در ادامه سخنان خود به این مهم پرداختند که اساساً فلسفه برای خواص است و داستان برای عموم و وقتی فلسفه را در قالب داستان می‌آوریم، فکر می‌کنیم عمومی شده؛ حال آنکه اگر از فضای داستانی بگذریم آیا برای ما روشن شده که [برای مثال] هایدگر چه می‌گوید؟ در واقع عمومی کردن فلسفه، ضایع کردن حکمت است زیرا چنانکه ابن سینا می‌گوید: “اگر حکمت را از اهل آن دریغ بداری، به آن اهل ظلم کرده‌ای و اگر به غیر اهل آن بدهی به فلسفه ظلم کرده‌ای.” و من می‌خواهم بگویم اگر فلسفه را به غیر اهلش بدهی، هم به فلسفه ظلم کرده‌ای، هم به خود آن فرد؛ چون نمی‌تواند این مطالب را حل کند و نتیجه آن تشکیک عقاید دینی، از دست دادن عواطف و حتی از دست دادن عقل خواهد بود.

  • ایشان همچنین در پاسخ به یکی از دانشجویان که دنیای سوفی را نه برای تعلیم فلسفه به معنای خاص آن، بلکه برای آگاهی با فلسفه مناسب می‌دید، گفتند: وقتی آشنایی با فلسفه در حد عناوین فیلسوف و نظریه‌ها سودی برای کسی ندارد از طرفی ورود تخصصی به این مقوله‌ها هم برای مخاطب عام ممکن نیست، پس اصلاً طرح آن چه معنایی دارد و بنا نیست هر چیز خوبی برای همه باشد.

 

  • آقای دکتر حکاک اشکال دیگر این کتاب را بنای نویسنده برای آوردن دو‌هزار پانصد سال تاریخ فلسفه در یک کتاب دانسته و گفتند بهتر بود فلسفه یک فیلسوف را بیان کند و در عوض خوب به آن بپردازد و آن را پرورش دهد؛ و ادامه دادند: اصلاً دانستن دو‌هزار و پانصد سال تاریخ فلسفه برای یک فرد عادی نالازم و اتلاف عمر است.

 

  • آقای دکتر حکاک در پایان بیان داشتند: اگر کسی واقعاً به دنبال فلسفه‌ایست که انسانیت او را قوام دهد، (یعنی جهان‌بینی و مسائل بنیادین بشری) می‌تواند پس از آن که وجود خدا و نبوت را با عقل خود اثبات کرد، آن فلسفه کاربردی را فیلسوفانه و نه متحجرانه، در قرآن بیابد. و تأکید کردند: این سخن به معنای پذیرش حرف مخالفان فلسفه نیست که می‌گویند “هر چه هست در معارف قرآن و اهل بیت هست و باید فلسفه را کنار گذاشت.” که چنین سخنی اساساً ضد دین است، بلکه مقصود آن است که در این عمر کوتاه که باید به دنبال علم نافع بود، عقل می‌گوید برویم سراغ بهترین فیلسوف و چه فیلسوفی بهتر از خداوند.

 

یوستین گردر در رشتهٔ فلسفه، الهیات و ادبیات از دانشگاه اسلو فارغ‌التحصیل شد و سپس به مدّت ده‌سال به‌تدریس «تاریخ عقاید» در دبیرستان‌ها پرداخت و پیوسته در فکر متن فلسفی ساده‌ای بود که به درد شاگردان جوانش بخورد و چون متن مناسبی نیافت نهایتاً کتاب دنیای سوفی را در سال ۱۹۹۱ نوشت. این کتاب با استقبال بسیاری روبه‌رو شد و تاکنون به ۵۹ زبان دنیا ترجمه شده‌است و بیش از ۴۰ میلیون نسخه از آن در سراسر جهان به فروش رفته‌است.